Heksen

HEKSEN AAN HET HOF VAN SATAN : HET GEBRUIKEN VAN DE INQUISITIE TEGEN AFWIJKENDE MENINGEN EN BUITENSTAANDERS

Terwijl de inquisitie doorliep in de jaren 1400 verschoof haar aandacht van de Joden en heidenen naar de zogenaamde heksen. Alhoewel paus Gregorius IX het doden van heksen reeds in de jaren 1200 had toegestaan, sloeg dit niet echt aan. In 1484 vaardigde paus Innocentius VIII een verordening uit dat heksen wel degelijk bestaan en dat het dus heidens was het tegendeel te beweren. Dit was een ommekeer aangezien in 906 het Canon Episcopi, een kerkelijke wet, nog had gesteld dat geloven in en het toepassen van hekserij heidens was.

De bijkomende vervolging van alles wat zweemde naar vrouwelijke religiositeit kwam op een interessant niveau toen de Mariaverering verdacht werd. Vandaag is de Mariaverering tegelijk populair en belangrijk in de katholieke kerk, maar voor de inquisitie was het mogelijk een teken van overdreven nadruk op het vrouwelijke aspect van het christendom. Op de Canarische Eilanden werd Aldonca de Vargas voor de inquisitie gebracht wegens niets meer dan geglimlacht te hebben bij het horen van de naam van Maria.

Met als gevolg dat de kerkelijke autoriteiten duizenden vrouwen gefolterd en gedood hebben, om de mannelijke slachtoffers niet te vergeten, in een poging hen te laten bekennen dat ze door de lucht vlogen, seksuele relaties hadden met demonen, in dieren veranderden, en zich bezig hielden met verschillende soorten zwarte magie. Op prenten uit die tijd kan men zien wat Christenen dachten dat er zich afspeelde aan het hof van Satan.

Mensen zijn over het algemeen bang van dingen die ze niet begrijpen, dus waren de heksen twee keer vervloekt: ze werden gevreesd omdat ze duidelijk handlangers van Satan waren die als taak hadden de christelijke maatschappij te ondermijnen, maar ze werden ook gevreesd omdat niemand eigenlijk wist wat heksen deden en hoe ze het deden. In de plaats van de werkelijke kennis of juiste informatie door te geven, bliezen de Christelijke leiders de zaken nog wat op en creëerden verhalen die zeker de mensen ertoe aanzetten de heksen nog meer te haten en te vrezen.

De mensen hadden er vertrouwen in dat hun kerkelijke en politieke leiders hen accurate informatie verschaften, maar in werkelijkheid was de "informatie" die geleverd werd er alleen op gericht de doelen van die leiders te dienen. Door van de heksen een vijand te maken werd de politieke en godsdienstige samenhang tussen het volk groter, de mensen kwamen dichter bij elkaar om een front te vormen tegen die gemeenschappelijke vijand die hen wou vernietigen. En is dat uiteindelijk niet veel belangrijker dan het feit of die verhalen waar zijn of niet?

HEKSEN SABBATH: DE KERKELIJKE AFSCHILDERING VAN HEKSEN EN HEKSERIJ

Christelijke verbeelding en vooroordelen, geen werkelijkheid of werkelijke praktijken

Beschrijvingen van hekserij in kerkelijke verslagen kan heel amusant zijn. Zo goed als alles dat in die tijd "gekend" was, blijkt pure verbeelding, uitvindingen van de kerkelijke overheden die geleerd hadden dat heksen een groot gevaar waren en dus moesten ze wel met een straf verhaal voor de dag komen. Hun scheppingen kwamen in de nu nog bekende populaire prenten over heksen. Zeer weinig van wat de mensen over heksen wisten had iets te maken met oudere heidense tradities die verondersteld werden aan de basis te leggen van de hekserij.

Een van de meest beruchte symbolen van de heksenjacht was de publicatie van de Malleus Maleficarum (Heksenhamer) door Jakob Sprenger en Heinrich Kramer. Deze twee Dominicaner monniken schreven een vlammend verslag van wat heksen "werkelijk" waren en wat ze "werkelijk" deden; een verslag dat niet alleen qua scheppingskracht goed kan concurreren met sciencefiction verhalen, maar ook op het vlak van de verbeelding. Het is niet ver van de waarheid te veronderstellen dat Sprenger en Kramer vroege propagandisten waren, die een valse basis creëerden voor de autoriteiten om precies die autoriteiten toe te laten te doen wat ze altijd al wilden doen. Sprenger en Kramer vertelden de overheden precies wat die wilden horen en maakten het zo voor die leiders gemakkelijk doorheen Europa verder te gaan met de vervolging van heksen. De politieke en godsdienstige doelen die door de kerkleiders vooropgesteld werden waren veel belangrijker dan de gevolgen voor hun eigen waarden, principes of moraal; en zeker veel belangrijker dan de mogelijkheid dat iemand onschuldig was aan de feiten waarvoor zij terecht stonden.

HEKSERIJ EN SATANISME: HEKSEN KUSSEN SATAN

Heksen werden uit onwetendheid verbonden met Satan, om vrees en haat aan te wakkeren

Christenen in de middeleeuwen en pre-modern Europa geloofden dat Satan een werkelijk bestaand wezen was dat intens betrokken was in de menselijke zaken. Satans doel was de verloedering van de mensheid, de vernietiging van al wat goed was, en de vervloeking van zoveel mogelijk mensen naar de hel. Velen dachten dat hij daarvoor gebruik maakte van menselijke tussenpersonen aan wie hij bovennatuurlijke krachten had gegeven.

Heksen werden vlug gecatalogiseerd als dienaressen van Satan. Niet langer als aanhangsters van een oude religieuze traditie, maar werden een doelwit als slaven van de kosmische vijand van God, Jezus en het christendom. In plaats van een genezer of leraar werd de heks een instrument van het kwaad. De heks werd voorgesteld en behandeld als iets dat nog erger was dan een ketter. Deze tactiek beperkte zich niet tot de middeleeuwse periode van de heksenvervolgingen.

Religieuze en politieke autoriteiten uit verschillende tijdperken en verschillende culturen hebben het altijd passend gevonden hun vijanden te verbinden met het vreselijkste kwaad dat ze zich konden indenken. In het christelijke westen betekende dit meestal een band met Satan. Deze vorm van extreme demonisering staat iemand toe een persoon niet langer als volledig menselijk te zien en het proces te beschouwen als iets waar genade of correcte rechtspraak niet op zijn plaats is. Het enig mogelijk einde is niet louter de nederlaag van iemands vijand, maar zijn volledige uitroeiing. In een gevecht waar niet meer of niet minder dan iemands bestaan de inzet is, is overleven de enige morele waarde die weerhouden wordt.

De hierboven getoonde prent toont de "Duivelskus". Het werd verondersteld dat het kussen van het achterwerk van Satan een onderdeel was van de rite om een dienares van de duivel te worden. We kunnen nog in herinnering brengen dat voor zover iemand genezende en voorspellende krachten uit oudere heidense tradities beoefende, zij niets met Satan te maken konden hebben. Immers, Satan is een uitvinding van het jongere christendom en andere monotheïstische tradities. De "heksen" die bestonden waren pantheïsten of polytheïsten en konden niet geloofd hebben in een Satan.

DE VERVOLGING VAN HEKSEN EN DE VERVOLGING VAN VROUWEN

Hekserij als middel om vrouwelijke invloed te beheersen

De onderdanigheid van vrouwen ten opzichte van mannen was een gekend thema in de vroeg-christelijke geschriften; een uitvloeisel van zowel traditionele patriarchale houdingen als van de extreem hiërarchische natuur van de kerk zelf. Groepen die zich in om het even welke vorm niet aan de hiërarchie hielden werden onmiddellijk aangevallen. Er is in het traditionele christendom geen gemeenschappelijke autoriteit tussen de geslachten, niet in de kerk en niet thuis. Homoseksualiteit zou bijzonder bedreigend zijn voor deze ideologie, aangezien het mogelijks een herziening van de geslachtsgebonden rolpatronen inhoudt, in het bijzonder in het huishouden.

We stellen nu ook vast dat de recente aanvallen op de homoseksualiteit in de maatschappij hand-in-hand gaan met de gedachteloze promotie van vaagheden als "traditionele familiale waarden", in het bijzonder van die waarden die "de vrouw op haar plaats zetten" en de mannelijke heerschappij in huis herstellen. Neem een koppel van twee gehuwde vrouwen of mannen, wie is er dan juist geplaatst om te leiden en wie om te gehoorzamen? Het is niet belangrijk dat de christenen die zulke relaties vrezen nooit gevraagd zullen worden om zelf zulke beslissingen te nemen; het simpele feit dat mensen zulke keuzes voor zichzelf maken en niet omdat ze gehoorzamen aan iemand anders godsdienstige voorschriften is genoeg om hen hersenverlamming te doen krijgen.

De opvatting dat vrouwen minderwaardig zijn aan de man, en mogelijks zelfs de vijand van zuiver religieuze of sociale orde, heeft tot op de dag van vandaag overleefd in de meest conservatieve en fundamentalistische godsdienstige bewegingen over de wereld. Religieuze instellingen en richtlijnen zijn een schatkamer vol oude overtuigingen omtrent de sociale, lichamelijke, politieke en godsdienstige minderwaardigheid van de vrouwen. Zelfs al gaat de rest van de maatschappij vooruit en verbetert de status van de vrouwen, dan blijft de godsdienst een belangrijke bron van geloofsstellingen en houdingen die dat proces vertragen in de hoop zelfs van het te kunnen omkeren. En waar de vrouwen niet rechtstreeks kunnen aangevallen worden, worden ze indirect aangevallen door negatieve stereotypen omtrent "vrouwelijke" waarden tegenover positieve stereotypen van "mannelijke" trekken of waarden.

Het zou een vergissing zijn te stellen dat de christelijke vervolging van heksen en hekserij louter een poging was de vrouw te onderdrukken en vrouwelijke invloed te beperken.. De christelijke maatschappij, politiek en theologie waren in die tijd niet zo eenvoudig. Tegelijkertijd mogen we de rol van vrouwenhatende houdingen en onderdrukte mannelijke seksualiteit in de vervolging van heksen niet onderschatten. Het is waarschijnlijk zo dat, indien dit niet bestond, de extreme gewelddadigheid tegen vrouwen en veronderstelde heksen nooit zou bestaan hebben.

HEKSEN, VROUWENHATERS EN PATRIARCHEN: KERKELIJK FOLTEREN VAN VROUWEN

Hoe vrouwenhaat de angst voor heksen vergrootte

De vervolging van heksen bereikte haar hoogtepunt in een tijdperk waar de christelijke houdingen tegenover sex al omgezet waren in regelrechte vrouwenhaat. Het is verbazend te zien hoe ongehuwde mannen geobsedeerd waren door de seksualiteit van de vrouw. Zoals vermeld in de Malleus Maleficarum: "Alle hekserij komt uit vleselijke lust, die in de vrouw onverzadigbaar is". In een ander hoofdstuk wordt beschreven hoe de heksen "... mannelijke organen in grote aantallen verzamelden, wel twintig tot dertig leden te samen, en legden ze in een vogelnest." Ze waren zelfs niet bepaald krenterig op hun verzameling, zo leert ons het verhaal van de man die naar een heks ging om zijn kwijtgespeelde penis te laten herstellen: "Ze vertelde de gepijnigde man in een bepaalde boom te klimmen, en daar mocht hij zijn uit een nest waarin meerdere mannelijke leden lagen, zijn keuze maken. En toen hij een grote penis uitkoos, zei de heks: Je moet deze niet kiezen, want hij behoorde aan een parochiepriester." En zo zijn er mensen die beweren dat religie niets meer is dan wishful thinking ....

Deze gevoelens waren niet uniek of ongewoon, integendeel, zij waren het resultaat van eeuwen vol kwaadaardige seksuele ziektebeelden bij de kerkelijke theologen. De filosoof Boethius schreef in 'De Troost Van De Filosofie' dat "De Vrouw een tempel is die gebouwd is op een riool". Later, in de tiende eeuw, stelde Odo van Cluny dat "een vrouw omhelzen hetzelfde is als het omhelzen van een zak mest".

Vrouwen werden beschouwd als belemmeringen tegen de ware spiritualiteit en eenheid met God, wat helpt verklaren waarom de ondervragers zich meer toespitsten op vrouwen dan op mannen.

De kerk had een lange voorgeschiedenis tegen vrouwen, en dat kreeg verse lucht toen de leer van het duivelaanbidden werd benadrukt als een vijand die door de kerk moest geconfronteerd en vernietigd worden. Deze geestdrift is tot op vandaag niet volledig verdwenen. Vrouwen worden niet meer vervolgd en gefolterd, maar ze worden bewust weggehouden van gezaghebbende posities en verantwoordelijkheden, exclusief voorbehouden aan mannen.

ONDER FOLTERING BEKENDEN HEKSEN NAGENOEG ALLES

Hoe aangeklaagde heksen laten bekennen

Bekentenissen van hekserij, bekomen door foltering of dreiging met foltering, kwamen gewoonlijk samen met het verklikken van andere mogelijke heksen, zodat de inquisiteurs niet zonder werk kwamen te zitten. In Spanje staat in de archieven het verhaal van Maria van Ituren die onder foltering bekende dat zij samen met haar zuster zichzelf in paarden omtoverden en zo door de lucht galoppeerden. In een Frans district bekenden 600 vrouwen gepaard te hebben met duivels. Sommige Franse dorpen waren na de inquisitie praktisch zonder bevolking.

Alhoewel de kinderen van ketters en Joden niet op veel genade vanwege de inquisitie moesten rekenen, werden de kinderen van veroordeelde heksen nog zwaarder aangepakt. Deze kinderen werden zelf wegens hekserij vervolgd; meisjes vanaf de leeftijd van 9 en een half, jongens vanaf 10 en een half. Nog jongere kinderen werden soms gefolterd om bezwarende feiten tegen hun ouders uit te lokken.

Van een Franse rechter wordt beschreven dat hij spijt had inschikkelijk geweest te zijn toen hij kinderen tot een aframmeling veroordeelde, terwijl ze moesten toekijken hoe hun ouders levend verbrand werden. Achteraf speet het hem dat hij het volledige gezin niet op de brandstapel had gezet. Het is niet makkelijk kleine kinderen te beschuldigen van de ketterijen van hun ouders, maar ze konden wel beïnvloed zijn of zelfs bezeten van Satan. De enige manier om hun ziel te redden was hen zo te folteren dat alle satanische invloeden uitgedreven werden.

Vrijwillige getuigenissen van iemand die pas twee jaar oud was, werden soms aanvaard, soms niet. Dit toont aan hoe ernstig het gevaar van de heksen werd ingeschat. Heksen en hekserij, beiden in dienst van Satan, bedreigden het bestaan zelf van het christendom, de christelijke kerk en de christenen zelf. Gewone normen van rechtvaardigheid, waarheid, en procesvoering werden verlaten want niemand wilde het risico lopen dat het respecteren van traditionele rechten en richtlijnen er door de oorzaak van zou zijn dat een schuldige zijn straf ontliep.

FOLTERING EN SEKSUELE REPRESSIE

Hoe het folteren van heksen de seksuele repressie van de inquisitie aantoont.

Het ondervragen van heksen verliep volgens standaard procedures van de inquisitie, maar soms met toegevoegde "bonussen". Beschuldigde heksen werden volledig uitgekleed, al hun beharing werd afgeschoren, en dan 'geprikt'. De seksueel neurotische Malleus Maleficarum was de standaard over hoe men met heksen diende om te gaan. Het stelde autoritair dat alle heksen een gevoelloos 'duivelsteken' hadden, dat ontdekt kon worden door met iets scherps te prikken.

Roodgloeiende tangen werden gebruikt op de borsten en geslachtsdelen van de vrouwen. Onderzoekster Nancy Van Vuuren heeft geschreven dat "de vrouwelijke sexorganen de bijzondere aandacht van de mannelijke folteraar weerhielden." het hoeft niet te verwonderen dat ongeveer iedereen die gefolterd werd uiteindelijk ook bekende. Wanneer men gefolterd wordt, en in het bijzonder wanneer er sex bij te pas komt, duurt het niet lang voor de wereld van de gefolterde zich beperkt tot de pijn en het verlangen die pijn te doen stoppen. Wanneer het ophouden van die pijn het enige is dat belangrijk is, zal de gefolterde de ondervrager al verteller wat die wil horen. Het mag dan niet de waarheid zijn, als de pijn maar stopt is al wat telt.

Inquisiteurs waren er ook als de kippen bij om te zoeken naar de 'heksenborsten', onvolkomenheden die verondersteld werden extra tepels te zijn die gebruikt werden om demonen te zogen. Indien de ondervragers opgewonden raakten, werd aangenomen dat de oorzaak niet in hen lag, maar integendeel een projectie van de vrouwen was. Vrouwen werden verondersteld zwaar seksueel-geladen wezens te zijn, terwijl de celibataire inquisiteurs verondersteld werden boven zulke zaken te staan. Uiteraard werden de vrouwen verondersteld te bekennen dat zij de opwinding veroorzaakt hadden, wat desnoods lon leiden tot een nieuw rondje folteren.

SEX EN HET ONDERVRAGEN VAN HEKSEN

Waren de heksen voor de patriarchale kerk symbolen van een vrouwelijke seksualiteit en macht

Indien heksen en hekserij doordrongen waren van een identiteit die ver over hun eigen bestaan ging, indien ze voor de christenen een symbool waren voor iets veel groters, waarvan waren zij dan het symbool? Het ziet er naar uit dat heksen een symbolische rol speelden voor de mannelijke, celibatair religieuze autoriteiten in Europa. Heksen waren niet simpelweg aanhangers van een alternatieve religiositeit, en ze veranderden zeker ook niet de ganse bevolking van een stad in padden.

Het merendeel van zij die beschuldigd werden waren aan helemaal niets schuldig. Hun behandeling door de ondervragers leek verdacht veel op seksualiteit. Het klinkt erg Freudiaans, maar de beschuldigingen door celibataire mannen in verband met veronderstelde seksuele obsessies bij de heksen lijkt verdacht veel op projecties. Het waren de religieuze autoriteiten die bezeten en onverzadigbaar waren door hun seksualiteit, maar aangezien hun repressieve ideologie dat niet toestond, moesten ze hun fantasieën projecteren op anderen. Indien de vrouwen, seksueel kwaadaardige beesten, feitelijk verantwoordelijk waren voor de seksuele verlangens van de priesters, dan kon de priester blijven geloven in zijn vroomheid, en sterker zelfs, hij wist dat hij 'vromer dan gij' was dan de gehate vrouwen rond hem.

Wanneer een groep systematisch vervolgd wordt door de andere, en bijzonderlijk wanneer de vervolgers moedwillig normale standaards van rechtspraak, procedures, enzovoort, laten varen, dan is het belangrijk te zien of de vervolgers reageren op een veronderstelde dreiging (waar of ingebeeld) of integendeel reageren op iets veel groters en de slachtoffers gebruiken als zondebok voor grotere angsten. Soms zijn beide mogelijkheden tegelijk open.

JEANNE D'ARC, HEKS EN KETTER

Een krachtige vrouw die de beschuldiging van hekserij vreesde

Alhoewel beschuldigingen van hekserij meestal gemaakt werden tegen oudere vrouwen die aan de rand van de samenleving zaten en misschien sociale lastpakken waren, is er voldoende bewijs voorhanden dat vrouwen die te machtig werden evengoed doelwit konden worden. Jeanne D'Arc is een beroemd voorbeeld van een vrouw die veel bereikte maar als beloning als heks verbrand werd.

Jeanne d'Arc, die de beschermheilige van Frankrijk werd, is een boerenmeisje dat gedurende de Honderdjarige Oorlog mystieke visioenen kreeg van St. Michael, St. Katharina en St. Margaretha, die haar overtuigden dat ze door God voorbestemd was Frankrijk tegen de Engelse legers naar de overwinning te leiden.

In 1429 overtuigde ze de dauphin Charles VII dat ze in staat was de Franse legers aan te voeren om de stad Orleans te bevrijden van het Engels beleg. Ze werd echter door de Bourgondiërs, handlangers van de Engelsen, gevangen genomen en uitgeleverd. De Engelsen zetten haar op de brandstapel onder de beschuldiging dat haar aanspraak op rechtstreekse communicatie met God ketters was en een daad van ongehoorzaamheid aan de kerk.

Op 16 juni 1456 verklaarde paus Callistus III haar onschuldig aan ketterij en hekserij. Het kan voor machtige instellingen moeilijk zijn vergissingen van om het even welke soort toe te geven, vooral wanneer het gaat om zware onrechtvaardigheden die het lijden en de dood van onschuldigen tot gevolg hadden. Iedereen denkt graag over zichzelf in termen van een zuiver hart en het doen van goede werken, zelfs wanneer ze anderen kwetsen. Soms leidt het rechtvaardigen van daden tot het goedkeuren van brutaliteit, wreedheid en geweld in het algemeen, en zodoende verraad plegen tegenover de morele principes die zij er in het begin op nahielden.

HET DODEN VAN HEKSEN EN HET UITSCHAKELEN VAN HEKSERIJ

de beste methode om hekserij uit te schakelen

Verbranden en ophangen waren in de middeleeuwen de meest courante methodes voor het uitschakelen van heksen. Op het Europees vasteland genoot het verbranden de voorkeur, in Gr. Brittannië het ophangen (en dus eveneens in de latere USA). In die tijd werd de doodstraf toegepast voor een ganse reeks misdaden, maar hekserij verdiende de doodstraf op basis van Exodus 22:18: "Een tovenares moogt gij niet in leven laten." en Leviticus 20:27: "En wat een man of vrouw betreft in wie een mediamieke of voorzeggende geest blijkt te zijn, zij dienen zonder mankeren ter dood gebracht te worden. Men dient hen met stenen dood te gooien. Hun eigen bloed is op hen.".

De ketters, die de eerste doelwitten van de inquisiteurs waren, werden zelden eerst gedood. Gewoonlijk kregen ze de kans berouw te tonen en zich aan de kerk te onderwerpen. Slechts indien ze in ketterse stellingen hervielen werden ze ter dood gebracht. Zelfs dan kregen ze soms nog een kans. Voor heksen lag dat volkomen anders: zelden werden ze niet ter dood gebracht.

Dit toont nogmaals aan waar de Kerk het grootste gevaar zag. Heksen konden onder geen voorwaarde in leven blijven, zelfs al toonden ze berouw. Hun misdaad was te existentieel voor de christelijke gemeenschap, hij moest als een kanker weggesneden worden voor hij de rest van het lichaam aantast. Geen verdraagzaamheid of geduld, simpelweg eliminatie wat de kostprijs ook mag zijn.

Sommigen schatten het aantal geëxecuteerde heksen op 9 miljoen. Het lijkt op een "vrouwenholocaust", maar ook veel mannen werden gedood. Sommige onderzoekers stellen het dodencijfer ook lager in, tot 40.000 à 60.000, maximaal 100.000 mensen.

HEKSENJACHT IN DE USA

Salem of een goed voorbeeld van sociale vervolging

De Salem heksentribunalen werden uitgevoerd door Puriteinen uit Massachusetts. Zij zijn voor veel Amerikanen een voorbeeld geworden van wat kan gebeuren als een menigte onwetenden gek worden, opgestookt door even onwetende leiders die hongeren naar macht.

Het verhaal begint in 1692 wanneer een aantal meisjes, die bevriend zijn geworden met een slavin Tituba genaamd, zich vreemd beginnen te gedragen, hysterisch schreeuwen, stuipen, blaffen als honden, ... Weldra beginnen andere meisjes zich identiek te gedragen en natuurlijk zijn ze allen door de duivel bezeten.. Drie vrouwen, waaronder Tituba, worden van hekserij beschuldigd. Er komt een kettingreactie op gang van beschuldigingen, bekentenissen, meer arrestaties, ...

De normale procedure voor de rechtbank wordt afgeschaft, heksen zijn een te groot gevaar, en men gaat op zoek naar duiveltekens, gevoelloze plekken, geestesverschijningen waarbij iemand een ander in een droom als heks ziet blijken ook bewijskracht te hebben.

Zij die weerbarstig bleven, ontkenden en op hun rechten bleven staan, werden ter dood gebracht; wie bekende een heks te zijn en berouw toonde had een goede kans te overleven. Oudere vrouwen, wat aan de zelfkant, afwijkend, ... hadden ook minder kansen. Uiteindelijk werden er 19 opgehangen, 2 stierven in de gevangenis en 1 man werd gestenigd.

HEKSEN EN ZONDEBOKKEN

Het vervolgen van heksen als methode om sociale problemen aan te pakken

Joden en ketters werden dikwijls als zondebok gebruikt voor sociale problemen en heksen kenden dikwijls eenzelfde lot. Het blijkt dat regio's met de grootste sociale en politieke onrust tevens de grootste problemen met heksen kenden. Ieder sociaal, politiek en natuurprobleem werd op de rug van de heksen geschoven. Mislukte oogst: schuld van de heksen. Een bron die opdroogde: schuld van de heksen. Politieke onrust en opstand: heksen en zitten er achter. Onrust in de gemeenschap: er zitten heksen achter.

We nemen gewoonlijk aan dat de vervolging van heksen iets is uit een ver en duister verleden, en niets van doen heeft met onze moderne 'verlichte' tijd. De 'ontdekking' door de Kerk van hekserij en duivelaanbidding heeft aan de mensheid een zware en bloedige tol geëist die nog steeds niet volledig terugbetaald is.

In 1928 werd een Hongaarse familie vrijgesproken van de moord op een oude vrouw omdat ze dachten dat het een heks was. In 1976 werd een arme Duitse vrouw van hekserij verdacht en men meende dat ze met geestesgenoten optrok. De mensen in het kleine dorpje stootten haar uit, doodden haar dieren en bekogelden haar met stenen. In 1977 in Frankrijk werd een man vermoord omdat hij verondersteld werd zich met hekserij bezig te houden. In 1981 werd in Mexico een vrouw ter dood gestenigd omdat ze er van verdacht werd een toverspreuk tegen de paus uitgesproken te hebben.

In Afrika is de schrik voor hekserij dikwijls de oorzaak van de dood en vervolging van grote groepen mensen. Ouders die denken dat hun kinderen bezeten zijn of zelfs een heks zijn, doden hun kinderen of laten ze achter. Veel overheden proberen dit tegen te gaan, meestal met weinig succes. Zowel de traditionele Afrikaanse religie als het christendom bevatten genoeg elementen om de vrees van de mensen te voeden.